Kościół Vondela

Kościół Vondela (niderl. Vondelkerk) to dawny budynek kościelny położony przy ulicy Vondelstraat w Amsterdamie-Zachód.

Od 1880 do 1977 roku budynek — zaprojektowany przez architekta Pierre'a Cuypersa — służył jako Kościół Najświętszego Serca Jezusa dla parafii rzymskokatolickiej o tej samej nazwie. Po desakralizacji główna nawa była wykorzystywana m.in. na koncerty, a pomieszczenia wokół wynajmowano na biura.

W pożarze w listopadzie 1904 roku zniszczona została oryginalna wieża. Została odbudowana według projektu Josepha Cuypersa, syna Pierre'a Cuypersa. W wczesnych godzinach 1 stycznia 2026 roku wybuchł kolejny pożar, tym razem całkowicie niszcząc budynek.

Pochodzenie i architektura

Około 1870 roku powstały plany budowy kościoła w pobliżu parku Vondelpark, a projekt powierzono architektowi Pierre'owi Cuypersowi. Cuypers poświęcił szczególną uwagę tej neogotyckiej świątyni, którą mógł widzieć z własnego domu. W 1873 roku zorganizowano ogólnokrajową loterię na sfinansowanie ukończenia kościoła. Królowa Zofia Wirtemberska podarowała dwie cenne lampy salonowe na loterię, a papież Pius IX — drogą kameę.

Budynek został oddany do użytku 16 czerwca 1880 roku. Był to pierwszy kościół na świecie poświęcony Najświętszemu Sercu Jezusa.

Cuypers zaprojektował Vondelkerk na wzór średniowiecznych precedentów, stosując nowoczesne techniki, takie jak stalowe konstrukcje wieży. Oryginalne wejście znajdowało się od strony południowej, w linii z ulicą Vondelstraat. Kościół charakteryzował się użyciem kolorowej cegły, głównie ciemnej i jasnoczerwonej na filarach. Sklepienia miały żółte pola i zielono-białe żebra. Po zaprzestaniu nabożeństw zainstalowano biura; dawny chór i ołtarz przekształcono w szatnię.

„Wieża musi być wysoka; niska wieża to obrzydliwość” — znane cytat przypisywany Cuypersowi, wyjaśniający oryginalną pięćdziesięciometrową wieżę. W wielkim pożarze w 1904 roku ta oryginalna wieża została utracona. Dzięki pomysłowej stalowej konstrukcji pierścieniowej, na której spoczywała wieża, reszta kościoła została oszczędzona. Odbudowa wieży odbyła się według projektu Josepha Cuypersa i, podobnie jak oryginalna budowa, była możliwa dzięki licznym darowiznom, w tym od niekatolików.

Wzdłuż bocznych naw zainstalowano płytki jako tło dla Stacji Drogi Krzyżowej. Posągi świętych stały na konsolach filarów. Zostały zlicytowane i usunięte w latach 70. XX wieku.

W centrum kościoła, patrząc prosto w górę, widać było tarczę z symbolicznym wizerunkiem świętego miasta Jerozolimy na niebieskim tle. Witrażowe okna zawierały wizerunki czterech ewangelistów: Marka, Mateusza, Łukasza i Jana.

Upadek

23 października 1969 roku Towarzystwo Literatury Niderlandzkiej (Maatschappij der Nederlandse Letterkunde) we współpracy z VPRO zorganizowało kontrowersyjny program telewizyjny w Vondelkerk ku czci laureata nagrody P.C. Hoofta, Gerarda Reve.

W sierpniu 1978 roku budynek kościoła został zamknięty z powodu niestabilności konstrukcji na zalecenie diecezji Haarlem-Amsterdam. 12 października 1979 roku diecezja sprzedała kościół za jednego guldena inwestorowi. Budynek został następnie zajęty przez skłotersów.

W listopadzie 1984 roku Fundacja Vondelkerk (Stichting Vondelkerk), założona 2 października 1980 roku, kupiła budynek w celu zachowania i restauracji. 31 grudnia 1993 roku własność została przekazana Amsterdamskiemu Funduszowi Zabytków, który 31 grudnia 1999 roku połączył się ze Stadsherstel Amsterdam. Vondelkerk został odrestaurowany przez architekta André van Stigta [nl] i zachowany jako wielofunkcyjny budynek dla miasta.

Pożar 2026 roku

W nocy Nowego Roku 2026 roku około 00:50 wybuchł pożar w wieży kościelnej. Wieża i część głównej nawy zawaliły się. Z powodu ryzyka rozprzestrzenienia ognia i gęstego dymu ewakuowano mieszkańców w bezpośrednim otoczeniu. Ogień objął cały dach, a do gaszenia użyto dużych ilości wody z Vondelparku.

Pożar prawie całkowicie zniszczył budynek. Zewnętrzne ściany kościoła pozostały stojące.