Stanisław Staszewski

Stanisław Staszewski (ur. 18 grudnia 1925 w Pabianicach, zm. 22 stycznia 1973 w Paryżu) – polski poeta i bard, syn Kazimierza, krajoznawcy, ojciec Kazika Staszewskiego, mąż Krystyny. Autor piosenek, m.in. Celiny i Baranka, znanych z interpretacji Kultu i Jacka Kaczmarskiego.

Stanisław Staszewski urodził się w rodzinie ze szlacheckimi korzeniami, o ustabilizowanej pozycji. Jego ojciec, Kazimierz, był kierownikiem Szkoły Powszechnej nr 5 w Pabianicach. Był też założycielem i pierwszym prezesem pabianickiego oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, obecnie noszącego jego imię. W 1934 roku rodzina przeniosła się do Warszawy, gdzie Kazimierz Staszewski również podjął pracę w szkole.

W czasie II wojny światowej Stanisław Staszewski działał w Armii Krajowej (w 1942 roku był więźniem Pawiaka, w 1943 roku został dowódcą drużyny w stopniu kaprala). Został aresztowany i odesłany do niemieckiego obozu w Ebensee, stanowiącego filię KL Mauthausen-Gusen. W marcu 1945 ciężko zachorował i ledwie żywy znalazł się w obozowej kostnicy (gdzie przeleżał całą noc). Uratował go kapo z Pabianic, który chciał odszukać adresata nadesłanej paczki, aby ją przejąć.

Po zakończeniu wojny Staszewski rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, gdzie prezentował poglądy lewicowe – pisał: „Poglądy moje stają się bardzo lewicowe. Coraz magnetyczniej działa na mnie ryk zbuntowanych tłumów, uciśnionych mas pracujących – i władcza, potężna twarz Lenina”. Po ukończeniu studiów pracował w biurze Metroprojekt w Warszawie.

W 1951 poznał swoją przyszłą żonę. W tym czasie powstał warszawski klub „Piwnica” przy placu Grzybowskim, gdzie Stanisław Staszewski stał się liderem duchowym stałych bywalców. W latach 1960-1965 był naczelnym architektem Płocka, gdzie się osiedlił, szybko znajdując się w centrum tamtejszego życia towarzyskiego. Obracał się w kręgach młodzieży skupionej wokół klubu „Marabut”. Powstały wówczas utwory Celina i Baranek. W tym czasie prowadzono budowę zakładów Petrochemia, o której traktuje piosenka Inżynierowie z Petrobudowy. Wiele jego tekstów ma bardzo silne koneksje z autentycznymi wydarzeniami (bohaterka „Baranka” na przykład istniała w rzeczywistości).

Jego twórczość stała się „podejrzana ideologicznie”, a nim samym zaczęła interesować się milicja. Rozpoczął się konflikt z władzami partyjnymi, w wyniku którego Staszewski został usunięty z partii, co oznaczało w tamtych czasach utratę możliwości znalezienia pracy w zawodzie architekta. Staszewski wrócił do Warszawy, zaś w 1967 wyemigrował do Paryża, gdzie pracował w charakterze kreślarza. W Paryżu powstały m.in. utwory: Bal kreślarzy i Marianna. W latach 1968–1970 pracował w Boulogne-sur-Mer, po czym ponownie przeniósł się do Paryża.

Staszewski zdawał sobie sprawę ze złego stanu swojego zdrowia i wiedział, że ma chore serce. Według niepotwierdzonych opinii na trzy dni (według innej wersji dzień) przed swoją śmiercią napisał utwór A gdy będę umierał. Pochowany jest obecnie na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie (kw. 10H-6).

Teksty Staszewskiego wykonywali między innymi: Jacek Kaczmarski na płycie Bankiet (1992), zespół Kult na płytach Tata Kazika (1993) i Tata 2 (1996) oraz zespół Elektryczne Gitary. W 1997 roku, po edycji Przeglądu Piosenki Aktorskiej poświęconej twórczości Stanisława Staszewskiego, nakładem wydawnictwa S.P. Records ukazała się płyta Staszek zawierająca zachowane oryginalne wersje piosenek nagrywane w latach 1966—1973 przy okazji rozmaitych spotkań towarzyskich.

W 2010 roku nakładem wydawnictwa Kosmos Kosmos ukazała się powieść Andrzeja Bonarskiego oraz Stanisława Staszewskiego Czarna Mańka.

W 2012 roku ukazała się płyta Jacka Bończyka „Mój Staszewski” (MTJ 2012), na której znalazło się 15 utworów Stanisława Staszewskiego w nowych akustycznych aranżacjach.

Według oświadczenia w 2014 jego syna Kazimierza, opartego na dokumentach zgromadzonych w Instytucie Pamięci Narodowej, Stanisław Staszewski był w okresie PRL wpierw przedmiotem inwigilacji Urzędu Bezpieczeństwa, a następnie zwerbowanym tajnym informatorem UB działającym pod pseudonimem „Nowy”.

Na maj 2014 ustalono premierę książki pt. Tata mimo woli stanowiącej biografię Stanisława Staszewskiego, której autorami są Kazik Staszewski i Jarosław Duś.

Utwory

• Bal kreślarzy
• Latający Holender
• Jeśli zechcesz odejść - odejdź
• Nie dorosłem do swych lat
• W czarnej urnie
• A gdy będę umierał
• Baranek
• Marianna
• Celina
• Dziewczyna się bała pogrzebów
• Królowa życia
• Samotni ludzie
• Zastanówcie się sami
• Notoryczna narzeczona
• Kurwy wędrowniczki
• Knajpa morderców
• Gwiazda szeryfa
• Kołysanka stalinowska
• Inżynierowie z Petrobudowy
• Życie erotomana
• Starszy asystent John
• Śmierć poety
• Ballada o dwóch siostrach
• Wróci wiosna, baronowo
• Kochaj mnie, a będę twoją
• Ty albo żadna
• Dyplomata