Powiedz o tym miejscu
pl

Zatonięcie atomowego okrętu podwodnego "Kursk"

Nie ma jeszcze zdjęć z wydarzenia. Dodaj zdjęcie!
Data wydarzenia:
12.08.2000

K-141 Kursk – rosyjski okręt podwodny z napędem jądrowym projektu 949A (seria: Antej, kod NATO Oscar II) przeznaczony do zwalczania dużych jednostek nawodnych, zwłaszcza zachodnich lotniskowców. Budowę jednostki ukończono w maju 1994 roku, 12 sierpnia 2000 roku zaś zatonął wraz z całą, liczącą 118 osób załogą. Nazwa okrętu pochodziła od rosyjskiego miasta Kursk, w pobliżu którego w 1943 roku rozegrała się bitwa na Łuku Kurskim – jedna z największych bitew II wojny światowej.

„Kursk” zatonął podczas wielkich letnich manewrów Floty Północnej na Morzu Barentsa, w których uczestniczyło około 30 jednostek. Jego rola miała polegać na odpaleniu dwóch torped ćwiczebnych – w tym prawdopodobnie torpedy 298A PV kalibru 650 mm, która do zasilania napędu wykorzystuje stężony nadtlenek wodoru tzw. HTP i naftę. Prawdopodobnie to wyciek nadtlenku wodoru spowodował 12 sierpnia 2000 o 11:28 czasu moskiewskiego (7:28 czasu uniwersalnego) eksplozję o sile 100 kilogramów trotylu, która wywołała wstrząs o sile 1,5 stopnia Richtera.

Wodoszczelne grodzie rozdzielające przedział torpedowy od reszty okrętu były wtedy otwarte, przez co wybuch rozprzestrzenił się na dwa pierwsze z dziewięciu przedziałów okrętu zabijając siedmiu i raniąc, bądź ogłuszając 36 marynarzy.

Rozszerzający się pożar spowodował zapłon i wybuch pozostałych torped. Druga eksplozja zarejestrowana o 11:30 miała siłę 3,5 stopnia w skali Richtera i wyrwała w kadłubie dziurę o średnicy dwóch metrów. Fala uderzeniowa tego wybuchu zniszczyła wszystko na swojej drodze i zatrzymała się dopiero na przedziale reaktorów atomowych. Okręt przechylił się do przodu i opadł na dno osiadając na głębokości 108 metrów na pozycji 69°37′00″N i 37°34′25″E.

Gdy okręt opadał na dno, powinna uwolnić się automatyczna boja sygnalizacyjna pozwalająca określić jego położenie i ułatwiająca dotarcie ratownikom do włazu awaryjnego. Prawdopodobnie została ona jednak zdezaktywowana, ponieważ obawiano się, że podczas gwałtownych manewrów mogłaby się sama uwolnić zdradzając pozycję okrętu uczestniczącym w manewrach wraz z „Kurskiem” jednostkom.

23 marynarzy pracujących w przedziałach od szóstego do dziewiątego ocalało i zgromadziło się w dziewiątym przedziale czekając na pomoc. Ponieważ reaktory atomowe samoczynnie się wyłączyły, a akumulatorowe zasilanie awaryjne wkrótce się wyczerpało, ludzie pozostawali w całkowitych ciemnościach i z coraz mniejszą ilością tlenu. Być może mieli szansę wydostać się na powierzchnię przez właz ewakuacyjny, jednak było to bardzo ryzykowne.

Nie wiadomo, jak długo żyli uwięzieni ludzie – według niektórych teorii zginęli bardzo szybko, według innych przetrwali kilka dni. Mogłyby o tym świadczyć odnalezione przy nich po wydobyciu wraku chemiczne zestawy służące do oczyszczania powietrza z dwutlenku węgla i wzbogacania go w tlen. Prawdopodobnie pożar wywołany zamoczeniem takiego zestawu stał się ostateczną przyczyną śmierci ocalałych z wybuchu marynarzy.

Jeden z trzech oficerów, którzy przeżyli wybuch, Dmitrij Kolesnikow, zanotował nazwiska 23 ocalałych, a przed śmiercią zostawił ostatnią notatkę:

Jest zbyt ciemno, ale spróbuję pisać po omacku. Chyba nie ma szans, 10-20 procent. Mamy nadzieję, że ktoś to jednak przeczyta. Poniżej jest lista ludzi z załogi innych przedziałów, którzy zgromadzili się w dziewiątym i będą próbowali wyjść. Pozdrowienia dla wszystkich, nie trzeba rozpaczać. Kolesnikow.

Akcja ratunkowa

Początkowo pozostałe jednostki uczestniczące w manewrach nie zgłaszały eksplozji sądząc, że to część zaplanowanych ćwiczeń. Dopiero wieczorem, wobec niemożliwości nawiązania kontaktu z „Kurskiem”, rozpoczęto akcję ratowniczą. Następnego dnia rano echosonda krążownika „Piotr Wielki” zlokalizowała „Kursk” leżący na dnie. Około 8:40 na miejsce przypłynął statek ratowniczy „Michaił Rudnicki”, który podjął nieudane próby połączenia kapsuł ratunkowych z lukiem awaryjnym dziewiątego przedziału. Równocześnie trwały próby dostarczenia na pokład tlenu i elektryczności.

Dopiero w poniedziałek 14 sierpnia 2000 roku władze rosyjskie poinformowały media o katastrofie, początkowo twierdząc, że miała ona miejsce w niedzielę, nie w sobotę. Informowano też, że jest łączność radiowa z załogą, a następnie, że porozumiano się z nią stukaniem w kadłub.

W nocy z poniedziałku na wtorek z ofertą pomocy w akcji ratunkowej wystąpili Brytyjczycy, Amerykanie i Norwegowie. Rosja odmówiła. Następnej nocy w kwaterze NATO toczą się rozmowy w sprawie pomocy. W środę po południu Rosja oficjalnie poprosiła o pomoc Norwegię i Wielką Brytanię. Tego samego dnia wicepremier Rosji Ilja Klebanow powiedział, że na „Kursku” nie ma już śladów życia.

W czwartek rano brytyjski batyskaf ratunkowy LR5 wraz z brytyjsko-norweską załogą wyruszył na Morze Barentsa – na miejsce przybył w sobotę wieczorem. Do tego czasu Rosjanie podjęli wiele nieudanych prób dotarcia do wnętrza „Kurska”. Dopiero w niedzielę zezwolono norweskim nurkom na sfilmowanie wraku, a następnie opuszczenie się w dzwonie nurkowym i zbadanie kadłuba. W poniedziałek 21 sierpnia 2000 roku Norwegowie dotarli do wnętrza „Kurska” przez właz awaryjny dziewiątego przedziału. Znaleźli tam ciała marynarzy i stwierdzili, że cały pokład jest zatopiony i nie ma szans, by ktoś przeżył. Akcja ratunkowa zakończyła się.

Podczas całej akcji rosyjskie dowództwo wielokrotnie ogłaszało sprzeczne ze sobą i nieprawdziwe komunikaty, narażając się na poważną krytykę mediów i specjalistów.

W 2001 roku wrak „Kurska” został przecięty. Jego większa część, poza dziobem zawierającym przedział torpedowy, została wydobyta z dna przez 3 firmy specjalistyczne, holenderskie Mammoet i Smit Tak, która jest częścią Smit International Group oraz norweską Halliburton Subsea, przy czym Mammoet pełnił funkcję głównego wykonawcy. Brytyjska barka „Gigant-4" przetransportowała wrak do stoczni w Roslakowie koło Siewieromorska, gdzie dotarł w październiku 2001 roku.

Fragmenty części dziobowej wysadzono 20 czerwca 2002 roku.

Przyczyny zatonięcia

1 lipca 2002 roku rosyjski minister przemysłu i nauki Ilja Klebanow, kierujący oficjalną komisją wyjaśnienia okoliczności zatonięcia „Kurska” ogłosił, że przyczyną katastrofy był wybuch torpedy. Spowodował go wyciek nadtlenku wodoru napędzającego torpedę typu 298A PV, który wywołał pożar i wybuch w wyrzutni torpedowej, a następnie eksplozję amunicji. Powstały też inne teorie wyjaśniające katastrofę, stanowią one jednak hipotezy nie podparte żadnymi ustaleniami faktycznym:

  • Wybuchła superkawitacyjna torpeda WA-111 Szkwał o napędzie rakietowym. Rosjanie postanowili ukryć ten fakt, gdyż stanowiłoby to złą reklamę dla ważnego produktu eksportowego.
  • Niemal natychmiast po katastrofie niezależna czeczeńska agencja informacyjna Kavkaz Center poinformowała, że przyczyną wybuchu była samobójcza akcja członka załogi – muzułmanina z rejonu Dagestanu mająca stanowić poparcie dla Czeczenów walczących z Rosją (wśród załogi służyło 2 marynarzy wyznających islam, z których jeden miał dostęp do luku torpedowego).
  • Francuski filmowiec Jean-Michel Carré w swoim filmie dokumentalnym Koursk: un sous-marin en eaux troubles prapremiera 7 stycznia 2005 roku na kanale France 2 (Kursk w mętnych wodach – ostatnia emisja telewizyjna w języku polskim: TVP 2 7 września 2012) zasugerował, że „Kursk” zatonął w wyniku kolizji z amerykańskim okrętem podwodnym USS Toledo (SSN-769) oraz trafienia torpedą Mark 48, wystrzeloną z amerykańskiego okrętu podwodnego USS Memphis (SSN-691). Niedługo po zatonięciu Kurska Amerykanie zredukowali zadłużenie Rosji względem USA.
  • Wiceadmirał Jewgienij Czernow, były dowódca okrętów podwodnych Floty Północnej sugerował, że w czasie manewrów po wynurzającym się „Kursku” przepłynął jeden z okrętów nawodnych i to spowodowało wybuch torpedy.

Kursk w kulturze

  • W filmie Operacja Delta Force 2: Na ratunek z 1998 okręt Kursk zostaje porwany przez terrorystów, którzy zaplanowali jego zatopienie.
  • Zespół Strefa Mocnych Wiatrów wykonuje utwór poświęcony załodze K-141.
  • Szwedzki heavymetalowy zespół Wolf nagrał utwór poświęcony Kurskowi na płycie „Legions of Bastards” z 2011 roku.
  • Rosyjski zespół rockowy ДДТ (DDT) stworzył utwór „Капитан Колесников” (Kapitan Kolesnikow).
  • W utworze Mani Vs Apati Diagnose: Lebensgefahr wykorzystano nagrania z Kurska
  • Kasia Kowalska poświęciła pamięci załogi Kurska utwór „Czekam, boję się”, pochodzący z albumu „5” wydanego w listopadzie 2000 roku.

 

Powiązane wydarzenia

OsobaData wydarzeniaJęzyk
1Tarazā, Kazahstānā sprādzienos munīcijas noliktavā 9 bojāgājušieTarazā, Kazahstānā sprādzienos munīcijas noliktavā 9 bojāgājušie26.08.2021lv
2
Indonēzijā nogrimst Vācijā ražota Indonēzijas zemūdene ar 53 apkalpes locekļiem21.04.2021lv
3Avārija Liepājas pusē: bojā gājuši trīs cilvēki, no tiem divi bērniAvārija Liepājas pusē: bojā gājuši trīs cilvēki, no tiem divi bērni27.06.2020lv
4Traģiska avārija Austrālijā- bojā gājuši 4 policijas virsniekiTraģiska avārija Austrālijā- bojā gājuši 4 policijas virsnieki22.04.2020lv
5
Plīstot karstā ūdens caurulei, viesnīcā Permā, Krievijā gājuši bojā 5 cilvēki19.01.2020lv
6Uzbrukums ar nazi Parīzes, Francija, policijas iecirknim. 5 nogalinātie, to skaitā uzbrucējsUzbrukums ar nazi Parīzes, Francija, policijas iecirknim. 5 nogalinātie, to skaitā uzbrucējs03.10.2019lv
7Explosion at a military site near Severodvinsk, Russia. Explosion at a military site near Severodvinsk, Russia. 08.08.2019en, lv, ru
8Munīcijas noliktavas eksplozija Ačinskas tuvumā, KrievijāMunīcijas noliktavas eksplozija Ačinskas tuvumā, Krievijā05.08.2019lv
914 Russian navy personnel dead in fire on deep-water vessel14 Russian navy personnel dead in fire on deep-water vessel01.07.2019en, lv, ru
10Krievijā, Dzeržinskas pilsētā notikuši vairāki sprādzieni sprāgstvielu rūpnīcā "Kristal". Vismaz 85 ievainotiKrievijā, Dzeržinskas pilsētā notikuši vairāki sprādzieni sprāgstvielu rūpnīcā "Kristal". Vismaz 85 ievainoti01.06.2019lv, ru
11Budapeštā nogrimis upes kruīzu kuģis, vismaz 7 cilvēki gājuši bojā un 19 pazudušiBudapeštā nogrimis upes kruīzu kuģis, vismaz 7 cilvēki gājuši bojā un 19 pazuduši29.05.2019lv
12At least 40 killed as overloaded ferry sinks in Tigris river, IraqAt least 40 killed as overloaded ferry sinks in Tigris river, Iraq21.03.2019en, lv, ru
13
Dienu pēc sprādziena blokmājā Magņitogorskā uzsprāgst mikroautobuss01.01.2019lv
14Magņitogorskā, Krievijā, gāzes sprādzienā deviņstāvu mājā vismaz 39 upuri un desmitiem ievainotoMagņitogorskā, Krievijā, gāzes sprādzienā deviņstāvu mājā vismaz 39 upuri un desmitiem ievainoto31.12.2018lv, ru
15Krievijas anektētās Ukrainas daļā- Krimas pussalas Kerčas pilsētā notikusi apšaude politehniskajā koledžā. 19 cilvēki gājuši bojāKrievijas anektētās Ukrainas daļā- Krimas pussalas Kerčas pilsētā notikusi apšaude politehniskajā koledžā. 19 cilvēki gājuši bojā17.10.2018lv, ru
16NATO iznīcinātājs nekontrolēti izšauj un pazaudē kaujas raķeti IgaunijāNATO iznīcinātājs nekontrolēti izšauj un pazaudē kaujas raķeti Igaunijā07.08.2018lv, ru
17Ufā, Krievijā kanalizācijas akā bojā gājuši 5 cilvēkiUfā, Krievijā kanalizācijas akā bojā gājuši 5 cilvēki13.04.2018lv, ru
18The fire in the Zimnyaya Vishnya ("Winter Cherry") shopping mall in Kemerovo The fire in the Zimnyaya Vishnya ("Winter Cherry") shopping mall in Kemerovo 25.03.2018en, lv, ru
19Kazahstānā autobusā sadeguši 52 cilvēkiKazahstānā autobusā sadeguši 52 cilvēki18.01.2018lv, ru
20Sprādziens Sanktpēterburgas lielveikalā; ir cietušieSprādziens Sanktpēterburgas lielveikalā; ir cietušie27.12.2017lv

Mapa

Źródła: wikipedia.org, nekropole.info

    Osoby

    Osoba Data ur. Data śm. Język
    1
    Сергей Витченко00.00.198012.08.2000ru
    2
    Сергей Грязных00.00.197812.08.2000ru
    3Salavats JansapovsSalavats Jansapovs03.09.197712.08.2000lv, ru
    4Михаил БочковМихаил Бочков21.02.197708.12.2000ru
    5
    Александр Бражкин00.00.197712.08.2000ru
    6
    Вадим Бубнив00.00.197712.08.2000ru
    7
    Сергей Ерахтин00.00.197712.08.2000ru
    8
    Алексей Иванов-Павлов00.00.197712.08.2000ru
    9
    Алексей Митяев00.00.197712.08.2000ru
    10
    Константин Козырев00.00.197612.08.2000ru
    11
    Андрей Коровяков00.00.197612.08.2000ru
    12
    Виталий Кузнецов00.00.197612.08.2000ru
    13
    Арнольд Борисов00.00.197612.08.2000ru
    14
    Алексей Коробков00.00.197512.08.2000ru
    15
    Андрей Панарин00.00.197512.08.2000ru
    16
    Сергей Тылик00.00.197512.08.2000ru
    17
    Виталий Солорев00.00.197412.08.2000ru
    18
    Алексей Станкевич00.00.197412.08.2000ru
    19Фанис ИшмурадовФанис Ишмурадов00.00.197408.12.2000ru
    20Дмитрий КолесниковДмитрий Колесников10.08.197314.08.2000ru
    Tagi