Grigorij Łuczanski

Grigorij Łuczanski był międzynarodowym przedsiębiorcą pochodzenia żydowskiego, który przez długi czas działał na Łotwie, a później w Austrii i Rosji. Znany jest jako założyciel austriackiej grupy firm Nordex oraz lider kilku międzynarodowych i rosyjskich organizacji biznesowych.

Wykształcenie i początek kariery

Łuczanski ukończył Moskiewski Instytut Stali i Stopów (1963–1968), uzyskując specjalność inżyniera-metalurga, a następnie Moskiewski Instytut Zarządzania (obecnie Państwowy Uniwersytet Zarządzania), gdzie zdobył kwalifikacje ekonomisty w zakresie organizacji budownictwa (1968–1973). Później został doktorem nauk ekonomicznych i akademikiem Międzynarodowej Akademii Informatyzacji.

Pod koniec lat 60. i w latach 70. działał w Komsomole Łotewskiej SRR oraz w studenckich brygadach budowlanych. Dzięki wybitnym zdolnościom organizatorskim i przywódczym już w 1969 roku kierował sztabem studenckich brygad budowlanych Łotewskiej SRR i był przewodniczącym komisji rewizyjnej KC Komsomołu Łotewskiej SRR.

W 1974 roku, w wieku 29 lat, został mianowany prorektorem Łotewskiego Uniwersytetu Państwowego (obecnie Uniwersytet Łotewski) ds. administracyjno-finansowych — jednym z najmłodszych osób na takim stanowisku w ZSRR.

Aresztowanie i praca w Ādaži

W październiku 1982 roku wszczęto przeciwko niemu sprawę karną, którą prowadził szef OBChSS Urzędu Spraw Wewnętrznych miasta Rygi Imants Spuļģis, a śledztwo prowadził Guntis Rutkis. Szefem wydziału śledczego był Andris Staris. W toku śledztwa ustalono, że Łuczanski, wykorzystując materiały zakupione dla uniwersytetu w wyniku bezsensownego planowania, organizował i przeprowadzał poważne transakcje barterowe, wymieniając niepotrzebne, przeznaczone na magazyn rzeczy na przedmioty potrzebne placówce edukacyjnej. W czasach radzieckich nie było zwyczaju głośno mówić o sprawach karnych przeciwko kierownikom tego szczebla, jednak sprawa i tak zyskała dość szeroki rezonans.

Łuczanskiego zatrzymano, a w 1983 roku skazano go za przywłaszczenie mienia socjalistycznego (w kwocie 2564 rubli) i nadużycie stanowiska służbowego, wymierzając mu 7 lat pozbawienia wolności, które odbywał w obozach pracy poprawczej. Tam, ponownie dzięki wybitnym zdolnościom organizowania spraw i pracy, został dostrzeżony i doceniony.

Sprawa miała charakter politycznie motywowany, aby powstrzymać karierę polityczną Łuczanskiego (istniała możliwość przeniesienia go do pracy w KC Komunistycznej Partii Łotwy. Nawiasem mówiąc, na to stanowisko przeniesiono sekretarza komitetu partyjnego rejonu Kirowskiego Anatolija Gorbunowa). Ktoś zdecydował ograniczyć awans kariery Łuczanskiego, dlatego śledztwo prowadzono pod ścisłym nadzorem i kontrolą KGB Łotewskiej SRR. Jak wyjaśniano, obecne były również motywy antysemickie.

W 1985 roku został przedterminowo zwolniony po odbyciu 2 lat kary.

Po zwolnieniu wrócił na Łotwę, ale nie udało mu się znaleźć odpowiedniej pracy. Jedynym, który natychmiast wyciągnął pomocną dłoń, był Alberts Kauls, który od razu zaprosił go do pracy w agrofirmie Ādaži (jednej z największych w ZSRR), proponując od razu stanowisko zastępcy. Kauls był już doradcą Gorbaczowa ds. rolnictwa i wszedł w skład nomenklatury Biura Politycznego.

Po wizycie Michaiła Gorbaczowa w Ādaži (1988–1989) i uzyskaniu zgody na działalność zagraniczną gospodarczą Łuczanski zaangażował się w tworzenie pierwszego niepaństwowego przedsiębiorstwa handlu zagranicznego ZSRR — Ādaži Impex. Szybko osiągnęło ono znaczny obrót (około 50 milionów dolarów!).

W 1990 roku w Austrii założono Nordex (przy udziale Ādaži Impex), które stało się jednym z pierwszych zachodnich przedsiębiorstw z kapitałem prywatnym z ZSRR. Łuczanski został jego szefem, a później jedynym właścicielem. Nordex rozwijało się szybko, zajmując się na dużą skalę eksportem nawozów mineralnych, produktów naftowych i innych surowców z krajów WNP, i stało się jednym z największych w tej dziedzinie. Skala jego działalności zasługuje na osobne badania. Powiązania biznesowe z Łotwą utrzymywała AS „SWH Rīga” (o tym zostanie przygotowany osobny materiał).

Późniejsza działalność

Pod koniec lat 90. i w latach 2000. Łuczanski zorientował się na rynek rosyjski. Założył i kierował Rosyjskim Centrum Projektów i Programów Inwestycyjnych (CIPP), które zajmowało się bardzo dużymi projektami inwestycyjnymi w Eurazji. Był zaangażowany w projekty związane z Siburem, Kombinatem Metalurgicznym w Magnitogorsku, różnymi firmami chemicznymi i energetycznymi, a także projektami nieruchomości (w tym dużymi technoparkami).

Pełnił funkcje starszego wiceprezesa Międzynarodowego Kongresu Przemysłowców i Przedsiębiorców (ICIE) i był członkiem biura Prezydium Rosyjskiego Kongresu Żydowskiego. Zajmował się również działalnością charytatywną, wspierając projekty edukacyjne i społeczne.

Życie prywatne i związki z Łotwą

Łuczanski był żonaty, miał trzy córki i syna.

Mieszkał w Rosji i Austrii.

Matka Berta Grigoriewna Władimirska (ekonomistka) jest pochowana w Rydze. Łuczanski zawsze podkreślał swoje związki z Łotwą, doskonale mówił po łotewsku i w ostatnich latach mieszkał w Jūrmali, czekając na możliwość wznowienia działalności związanej z interesami biznesowymi w rozwoju portu w Windawie (Ventspils) i wielkoskalowymi projektami tranzytowymi. Wiadomo, że miał poważne zainteresowanie możliwością uzyskania obywatelstwa łotewskiego.

Łuczanski, jako gościnny gospodarz, zawsze przyjmował gości. Podczas międzynarodowego festiwalu piosenki „Nowa Fala” w Jūrmali regularnie gościł w swoim domu gwiazdy rosyjskiej estrady i przedstawicieli wyższych kręgów. W ostatnich latach jego najbliższym przyjacielem był znany na Łotwie przedsiębiorca i mecenas Jūlijs Krūmiņš.

Przez co najmniej ostatnie dziesięć lat regularnie spotykał się w Jūrmali z łotewskimi politykami i przedsiębiorcami, dzieląc się swoją wiedzą i proponując realizację ambitnych projektów rozwijających gospodarkę Łotwy.

Łuczanski często znajdował się w centrum uwagi mediów i organów ścigania. W prasie zachodniej (w tym The Times) łączono go z możliwym praniem pieniędzy, „rosyjską i czeczeńską mafią” oraz innymi nielegalnymi działaniami, jednak te oskarżenia nie znalazły potwierdzenia. W wyniku tych ataków zainteresował się nim również Interpol.

Pozwał The Times o zniesławienie; po ponad 6 latach walki, mimo potęgi medium, sprawa i tak zakończyła się korzystnym dla niego wynikiem w części kwestii. Oczywiście publiczna dyskredytacja spowodowała ograniczenia wjazdu do Wielkiej Brytanii, a także inne problemy z bankami oraz rozpoczętymi lub planowanymi projektami. Z pewnością utrudniało to jego międzynarodową działalność biznesową.

Sam Łuczanski nie unikał prasy i zawsze odpowiadał na pytania dziennikarzy, zaprzeczał nielegalnym działaniom i wskazywał, że podejrzenia powstały z powodu braku zrozumienia postsowieckich struktur biznesowych, a także prawdopodobnie z powodów politycznych. Również śledztwa w Austrii i Niemczech nie potwierdziły wielu oskarżeń.

W swoim czasie uzasadnienie mówiono, że gospodarczy rozkwit Kazachstanu w okresie postsowieckim nastąpił również przy udziale Grigorija Łuczanskiego, który miał dobre przyjacielskie relacje z Nursułtanem Nazarbajewem (prezydentem od 24 kwietnia 1990 roku).

Już na początku lat 90. przedstawiciele rządu Kazachstanu stale przebywali w głównym biurze Nordex w Wiedniu przy Prinz-Eugen-Straße 32.

Łuczanski jest wymieniany jako jeden z pośredników w największych transakcjach Kazachstanu w dziedzinie metalurgii i surowców.

Nordex działało w kierunku Kazachstanu, w tym w związku z projektami ferrochromu i innymi projektami metalurgicznymi.

W latach 90. Łuczanski aktywnie zajmował się eksportem surowców z krajów WNP (nawozy mineralne, produkty naftowe, metale) przez Nordex. Kazachstan ze swoimi bogactwami surowcowymi był logicznym partnerem w tym okresie.

Powiązania powstawały przez pośredników, na przykład przez dobrego znajomego Łuczanskiego Władimira Szczerbakowa (doradcę ekonomicznego Nazarbajewa w latach 1991–1993). Szczerbakow wcześniej był pierwszym zastępcą premiera ZSRR Walentina Pawłowa i jednocześnie ministrem gospodarki i prognozowania.

Jako „doradca cieni” Łuczanski towarzyszył Szczerbakowowi na rozmowach G7 w Londynie w lipcu 1991 roku.

Istniał związek z projektami Kombinatu Metalurgicznego w Karagandzie i innymi dużymi transakcjami.

(zostanie uzupełnione)