Powiedz o tym miejscu
pl

Wojna polsko-bolszewicka: rozpoczęła się ofensywa wojsk polskich

Nie ma jeszcze zdjęć z wydarzenia. Dodaj zdjęcie!
Data wydarzenia:
16.04.1919

16 kwietnia 1919 wojska polskie rozpoczęły ofensywę. Główne zadanie, jakim było zajęcie Wilna, realizowała grupa jazdy pułkownika Władysława Beliny-Prażmowskiego (9 szwadronów kawalerii i pluton artylerii konnej) oraz grupa piechoty generała Rydza-Śmigłego (3 bataliony piechoty).

Przed ofensywą

W listopadzie 1918 RFSRR, po kapitulacji Cesarstwa Niemieckiego przed Ententą uznała traktat brzeski za nieistniejący, rozpoczęła natarcie na zachód siłami Armii Czerwonej, celem wprowadzenia rządów bolszewickich na terenie dawnego Imperium Rosyjskiego. Skutkiem natarcia bolszewickiego był upadek rządu białoruskiego i ewakuacja Litwinów z Wilna. 15 grudnia 1918 powołano tam Radę Delegatów Robotniczych, która zapoczątkowała dyktaturę proletariatu, choć miasto było wówczas niemal zupełnie pozbawione przemysłu i klasy robotniczej. 1 stycznia 1919 w Mińsku utworzono Białoruską Socjalistyczną Republikę Radziecką. Reakcję społeczności polskiej na powyższe wydarzenia było zorganizowanie Komitetu Obrony Kresów oraz utworzenie Samoobrony Wileńszczyzny. Wilno przejściowo trafiło w ręce polskie, jednak już 5 stycznia przejęła je Armia Czerwona. Siły Samoobrony wycofały się na Grodzieńszczyznę, a w mieście utworzona została Litewska Rada Komisarzy Ludowych, na czele której stanął Vincas Mickevičius-Kapsukas. 5 lutego w Białymstoku doszło do porozumienia polsko-niemieckiego dotyczącego przemarszu wojsk polskich przez tereny objęte ewakuacją niemiecką na Wileńszczyznę i Białoruś.

7 lutego 1919 Piłsudski powiedział do swego współpracownika, Władysława Baranowskiego, jak widzi obecne możliwości ustanowienia granic:

"W tej chwili Polska jest właściwie bez granic i wszystko co możemy w tej mierze zdobyć na zachodzie, to zależy od Ententy i o ile zechce mniej lub więcej ścisnąć Niemcy. Na wschodzie to inna sprawa; tu są drzwi, które się otwierają i zamykają, i zależy, kto i jak szeroko siłą je otworzy..."

27 lutego bolszewickie władze Litwy i Białorusi połączyły się tworząc Litewsko-Białoruską Socjalistyczną Republikę Rad. Kontrolowane przez nią obszary obejmował terror klasowy oraz szczegółowe regulacje prawne w duchu bolszewickim. Ofiarą reżimu padali głównie ziemianie, inteligencja, działacze niepodległościowi i duchowieństwo. Zniszczeniu uległa też część dorobku kulturalnego. Krwawo stłumiono także wystąpienia polskie w rejonie nieświeskim w marcu 1919.

W połowie lutego zgrupowane pod wodzą gen. Stanisława Szeptyckiego wojska polskie podjęły kontrofensywę i starły się w boju z Armią Czerwoną. W marcu w wyniku natarcia grupy gen. Antoniego Listowskiego Polacy przejęli kontrolę nad Pińskiem.

Ofensywa

16 kwietnia 1919 wojska polskie rozpoczęły ofensywę. Główne zadanie, jakim było zajęcie Wilna, realizowała grupa jazdy pułkownika Władysława Beliny-Prażmowskiego (9 szwadronów kawalerii i pluton artylerii konnej) oraz grupa piechoty generała Rydza-Śmigłego (3 bataliony piechoty).

Równocześnie na Lidę uderzyły oddziały generała Zygmunta Lasockiego, na Baranowicze i Nowogródek grupa generała Stefana Mokrzeckiego, a na Łuniniec generała Antoniego Listowskiego. 17 kwietnia opanowano Lidę, 18 kwietnia Nowogródek, 19 kwietnia Baranowicze.

Wojska polskie dotarły do Wilna 19 kwietnia rankiem i jeszcze tego samego dnia, korzystając z wydatnego wparcia mieszkańców miasta, zwłaszcza robotników ze Stowarzyszenia św. Kazimierza ("kaziuków"), objęły kontrolę nad większością miasta. Jedynie w niektórych miejscach bolszewicy utrzymali się do 21 kwietnia. Wyparcie bolszewików, którzy zwłaszcza w początkowej fazie polskiego ataku mieli przewagę liczebną, było możliwe również dzięki ofiarności kolejarzy węzła wileńskiego, którym pomimo bolszewickiego ostrzału udało się uruchomić pociąg do Lidy, co umożliwiło szybsze wsparcie piechoty. Fakt ten upamiętniono w dwudziestoleciu międzywojennym tablicą pamiątkową na budynku dworca .

Po ofensywie

Po zajęciu Wilna Józef Piłsudski wydał 22 kwietnia 1919 odezwę do mieszkańców byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego deklarując samostanowienie wszystkich narodowości przedrozbiorowej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Krok ten spotkał się, co prawda, z entuzjazmem polskojęzycznej części mieszkańców obszaru, jednak strona białoruska pozostała zupełnie bierna, a Litwinów pomysł ten głęboko zaniepokoił. Ówczesny rząd, rezydujący w Kownie zdecydowanie zaprotestował.

Zajęcie Wilna było silnie krytykowane m.in. przez endecję, przedstawiciele której oskarżyli Piłsudskiego (głownego inicjatora planu tej ofensywy) o zdradę przed Sejmem (endecy byli przeciwni koncepcji Międzymorza, którą próbował realizować Piłsudski). Operacja ta także została skrytykowana przez Litwę, która widziała siły polskie jako siły okupacyjne (mimo iż większość mieszkańców Wilna stanowili Polacy, a Litwini - tylko 2%; zob. wojna litewska).

Radziecka kontrofensywa na Wilno pod koniec kwietnia 1919 zakończyła się kleską; Sowieci jednak zajęli Wilno w 1920, później przekazali je będącym z nimi w sojuszu Litwinom, Polska odzyskała je w wyniku tzw. buntu Żeligowskiego.

Po zajęciu Wilna w mieście zorganizowano stosowne ceremonie, w tym defiladę wojsk i uroczyste dziękczynienie w Ostrej Bramie. Tak moment ten opisał naoczny świadek, Tadeusz Święcicki:

"Wielki szloch tego tłumu, klęczącego na ulicy. Spojrzałem na Komendanta. Stał twarzą zwrócony do obrazu, oparty na szabli, nasrożony i... spod nasrożonych brwi ciężka łza spływała mu na wąsy. Śmigły za nim miał jakiś nerwowy tick na twarzy. Twarz drgała i też łzy ciekły mu po twarzy. A Belina beczał po prostu jak smarkacz..."

Sam Piłsudski miał później zapisać tylko:

"Do żadnego miasta zdobytego przeze mnie nie wjeżdżałem z takim uczuciem, jak do Wilna"

Tak z kolei zajęcie Wilna skomentował krakowski Czas:

"Po 120 latach przerwy powraca Wilno znowu do łączności z Koroną - a wraz z nim, miejmy nadzieję, cała Litwa. [...] Wprawdzie bowiem na drodze ku odzyskaniu dawnej historycznej granicy na wschodzie jest zajęcie Wilna dopiero pierwszym krokiem, ale mamy wszyscy świadomość, że poprzestać na nim nie można"

 

Powiązane wydarzenia

OsobaData wydarzeniaJęzyk
1Gunman stormed a Pittsburgh synagogue and killed 11Gunman stormed a Pittsburgh synagogue and killed 1127.10.2018en, lv
2Judge sentenced Gary Glitter to 16 years in prison.Judge sentenced Gary Glitter to 16 years in prison.27.02.2015en, lv, ru
3Podpisano Memorandum BudapeszteńskiePodpisano Memorandum Budapeszteńskie05.12.1994de, en, lv, pl, ru
4Lech Wałęsa został zaprzysiężony na urząd prezydenta RPLech Wałęsa został zaprzysiężony na urząd prezydenta RP22.12.1990lv, pl
5Vojcehs Jaruzeļskis Polijā pasludina karastāvokliVojcehs Jaruzeļskis Polijā pasludina karastāvokli13.12.1981lv
6Komunistiskās partijas veiktās genocīda akcijas. "Ebreju ārstu lieta"Komunistiskās partijas veiktās genocīda akcijas. "Ebreju ārstu lieta"17.01.1953lv
7PSRS Augstākās tiesas militārā kolēģija nolasa spriedumu studentu un skolnieku organizācijas "Savienība par Revolūcijas lietu" biedriemPSRS Augstākās tiesas militārā kolēģija nolasa spriedumu studentu un skolnieku organizācijas "Savienība par Revolūcijas lietu" biedriem13.02.1952lv, ru
8
Oddziały polskiego wojska i milicji dokonały masakry 155 ukraińskich mieszkańców Gorajca06.04.1945lv, pl
9Zatopienie  parowca SS Steuben, około 4000 ofiarZatopienie parowca SS Steuben, około 4000 ofiar10.02.1945lv, pl
10Aušvicas koncentrācijas nometnes atbrīvošana. Holokausta piemiņas dienaAušvicas koncentrācijas nometnes atbrīvošana. Holokausta piemiņas diena27.01.1945lv
11Soviet genocides. Balkar operation.  37,713 persons deportedSoviet genocides. Balkar operation. 37,713 persons deported08.03.1944en, lv, ru
12Zbrodnia w Hucie PieniackiejZbrodnia w Hucie Pieniackiej28.02.1944en, pl, ru
13Khaibakh massacreKhaibakh massacre27.02.1944en, lv, ru
14Rozpoczęła się konferencja teherańska – spotkanie przywódców koalicji antyhitlerowskiej (tzw. wielkiej trójki)Rozpoczęła się konferencja teherańska – spotkanie przywódców koalicji antyhitlerowskiej (tzw. wielkiej trójki)28.11.1943lv, pl, ru
15Józef Stalin w trakcie spotkania z generałami Władysławem Sikorskim i Władysławem Andersem oświadczył, że w sowieckich obozach nie ma już polskich oficerów, a zaginieni zapewne uciekli do MandżuriiJózef Stalin w trakcie spotkania z generałami Władysławem Sikorskim i Władysławem Andersem oświadczył, że w sowieckich obozach nie ma już polskich oficerów, a zaginieni zapewne uciekli do Mandżurii03.12.1941en, lv, pl
16Atak Niemiec na ZSRR - operacja BarbarossaAtak Niemiec na ZSRR - operacja Barbarossa22.06.1941en, lv, pl, ru
17The Soviets launched the 4th deportation campaign from the Polish territories annexed in 1939The Soviets launched the 4th deportation campaign from the Polish territories annexed in 193921.05.1941en, lv
18USSR began the third wave of deportations from Polish eastern borderlands occupied by the Soviets on Sept. 17, 1939USSR began the third wave of deportations from Polish eastern borderlands occupied by the Soviets on Sept. 17, 193929.06.1940en, lv
19Druga deportacja Polaków z terenów zajętych przez ZSRRDruga deportacja Polaków z terenów zajętych przez ZSRR14.04.1940en, lv, pl
20
Akcja T4: w dniach 2-4 kwietnia Niemcy wymordowali 499 pacjentów szpitala psychiatrycznego w Warcie koło Sieradza04.04.1940lv, pl

Mapa

Źródła: wikipedia.org

    Osoby

    Osoba Data ur. Data śm. Język
    1Владимир  ОзолВладимир Озол00.00.189302.04.1938ru
    2Ivar SmilgaIvar Smilga02.12.189226.02.1938en, lv, ru
    3Władysław Zygmunt Belina-PrażmowskiWładysław Zygmunt Belina-Prażmowski03.05.188813.10.1938en, pl
    4Lew TrockiLew Trocki26.10.187921.08.1940de, en, fr, lt, lv, pl, ru
    5Włodzimierz LeninWłodzimierz Lenin22.04.187021.01.1924de, en, lv, pl, ru
    6Józef PiłsudskiJózef Piłsudski05.12.186712.05.1935de, ee, en, fr, lt, lv, pl, ru, ua
    7Antoni ListowskiAntoni Listowski29.03.186513.09.1927en, pl, ru
    Tagi