Adaptacja filmowa powieści Somerseta Maughama „Teatr” – dwuczęściowy film Riga Film Studio

«Teatr» (łot. Teātris) — radziecki dwuczęściowy artystyczny film telewizyjny z 1978 roku, nakręcony w Ryskiej Wytwórni Filmowej. Reżyser — Jānis Streičs.

Jedna z ekranizacji powieści Somerseta Maughama o tym samym tytule. Należy jednak od razu zauważyć, że tekst w filmie został uzupełniony frazami i uwagami, takimi jak: „im większy aktor (artysta), tym większa u niego pauza”, których u Maughama nie ma, ponieważ ich autorem jest sam Jānis Streičs.

Fabuła
Julia Lambert (Vija Artmane) — aktorka, gwiazda londyńskiego świata teatralnego. Prowadzi ustabilizowane życie: niezmienny sukces na scenie, wysoka reputacja, wieloletnie szczęśliwe małżeństwo z Michaelem Gosselynem (Gunārs Cilinskis), aktorem, reżyserem i dyrektorem ich wspólnego teatru, dorosły syn Roger.

Przeszedłszy drogę od prowincjonalnej aktorki do światowej gwiazdy i osiągnąwszy szczyty mistrzostwa zawodowego, Julia nie jest w pełni szczęśliwa. Namiętne uczucie do męża Michaela dawno należy do przeszłości, jej ogromna czułość i szalona pasja zniknęły. Zastąpiła je pobłażliwa życzliwość i lekkie pogardzanie Michaelem, dawnego wielbiciela lorda Charlesa Tamerleya, od wielu lat bez wzajemności zakochanego w Julii, oraz wszystkich mężczyzn, którzy próbują zdobyć jej względy.

Podobnie początkowo Julia odnosi się do pełnego uwielbienia dla jej talentu młodego księgowego Toma Fennella (Ivars Kalniņš). Jednak pozornie nieśmiały Fennell nagle niespodziewanie wciąga Julię w romans i staje się jej kochankiem. W uporządkowane życie pani Lambert znów wkraczają uniesienia miłości i przypływy namiętnego pożądania. Zarazem jednak są w niej męki zazdrości, przeżycia związane z odchodzeniem młodości (tym bardziej zauważalne, że kochanek Julii jest „tak diabelsko młody”). Niemniej oddaje się całkowicie ogarniającym ją uczuciom.

Z czasem Julia dowiaduje się, że związek z Tomem uderzył w jej reputację, plotkuje się o nim, głównie z powodu próżności jej przyjaciela. Julia zmuszona jest przyznać przed sobą, że Tom jej nie kocha, była dla niego jedynie „przepustką” do świata bohemy i arystokracji, gdzie teraz trwale się zadomowił i znacznie poprawił swoją sytuację finansową.

Szczególnym ciosem dla Julii staje się wiadomość, że Tom ją zdradza, przy czym nie chodzi o jednonocne intrygi, lecz o poważny dla niego związek z młodziutką, beztalentną aktorką Avice Crichton (Maija Eglīte). To staje się ostatecznym ciosem.

Bohaterka staje przed trudnym zadaniem: przezwyciężyć swoje uczucie do niegodnego jej mężczyzny, uratować reputację w towarzystwie, zemścić się na rywalce i wreszcie znów przejąć władzę nad swoim życiem. Za pomocą swojego talentu aktorskiego i mistrzostwa zawodowego zapewnia klęskę debiutowi Avice. Robi to w taki sposób, że nikt nie rozumie, iż to właśnie Julia „zatopiła” Avice. Jedynie mąż Julii Michael potrafił odgadnąć, że klęska Avice, mimo całej jej beztalentności, jest dziełem jego żony.

Po udanym spektaklu Tom spieszy do garderoby Julii i proponuje jej wyjazd z nim, ale otrzymuje odmowę. Julia nie chce nikogo widzieć. Pozostawia wielbicieli i reporterów i udaje się w miejsce, o którym od dawna marzyła i którego od dawna sobie odmawiała — do restauracji na dobrą kolację. Przyglądając się publiczności w restauracji, Julia zauważa: „Przyjrzyjcie się uważnie tym ludziom. Oto prawdziwy teatr… A prawdziwe życie (wskazując na serce) jest tutaj”.

Obsada
Streičsowi udało się ściągnąć do filmu gwiazdorską obsadę łotewskich aktorów i nie tylko:

Vija Artmane — Julia Lambert (dubbing: Antonina Konczakowa)
Gunārs Cilinskis — Michael Gosselyn, mąż Julii (dubbing: Jurij Czekulajew)
Ivars Kalniņš — Tom Fennell (dubbing: Aleksiej Inżewatow)
Juris Strenga — dramaturg
Pēteris Gaudiņš — Roger, syn Julii (dubbing: Aleksiej Zołotnicki)
Eduards Pāvuls — Jim Longton (dubbing: Jurij Sarancew)
Elza Radziņa — Dolly de Vries
Maija Eglīte — Avice Crichton
Valentīns Skulme — lord Charles Tamerley (dubbing: Igor Jasulowicz)
Ilga Vītola — Evie (Stara Krowa) (dubbing: Rimma Markowa)
Aivars Leimanis — Angelo
Raimonds Pauls — pianista
Jānis Streičs — narrator (dubbing: Nikołaj Aleksandrowicz)
Aleksandrs Leimanis — epizod
Lilita Bērziņa — matka Julii
Ēvalds Valters — kapitan
Romualds Ancāns — aktor
Baiba Indriksone — epizod
Gunārs Binde — fotograf
Arnolds Liniņš — kelner.

Ekipa filmowa
Reżyser: Jānis Streičs
Scenarzysta: Jānis Streičs
Kompozytor: Raimonds Pauls (w napisach jako Raimond Paul)
Operator zdjęć: Harijs Kukels
Scenograf: Andris Merkmanis
Operator dźwięku: Igor Jakowlew
Kostiumograf: Večella Varslavāne
Charakteryzatorka: Rasma Prande

Epizody

Inese Saulīte, Baiba Indriksone, Olga Krūmiņa, Herberts Zommers, Ivars Kauliņš, Kārlis Pamše, Jānis Plēsums, Brigita Baiba Krūmiņa, Svetlana Bless, Āris Rozentāls, Ilga Hincenberga, Eduards Plataiskalns, Pēteris Vasaraudzis, Voldemārs Lobiņš, Alfrēds Sausne, Venta Vecumniece, Mihailovs, Rihards Pīks, Andrejs Volmārs, Gundars Āboliņš, Lenvija Sīle, Večella Varslavāne, Pēteris Liepiņš.

Cytaty
Ty suko, ty ladacznico — uwiodłaś mojego biednego małego Rogera.
— Roger, urósłeś o całą głowę!
Najważniejsza jest umiejętność trzymania pauzy, im większy artysta — tym większa u niego pauza.
Głuptasku, niech ci będzie wiadomo, że Julia Lambert nawet w wieku 70 lat będzie lepsza od ciebie dzisiejszej!
Nie rób pauzy bez potrzeby, a skoro już ją wzięłaś — ciągnij ile możesz!
Zdjąć z ciebie spodnie i sprać.
Ręczę, że ani ty, ani Avice Crichton nigdy nie będziecie grać na jednej scenie z Julią Lambert!
Ach ty, moja stara krowo!